و متمّمات حج بشمار ميرود كه بدون آن حج تمام نمىگردد . و حج همان عمل معروف و مشهور بين مسلمانها است كه تشريع آن از زمان ابراهيم عليه السلام شد و بعد از آن نيز در ميان اعراب رواج داشت تا زمان پيغمبر اسلام صلى اللَّه عليه و آله و سلّم كه همان عمل را با خصوصياتى امضاء نمود و تا قيامت باقى گذاشت . در تفسير ابو الفتوح رازى چنين گويد حج سه قسم است : حج تمتع ، حج قران حج افراد ، حج تمتع حج كسى است كه از اهل و اهالى مسجد الحرام نباشد و حج افراد و حج قران كسى راست كه از اهل مكه باشد و مسافت منزل وى تا مسجد الحرام بيشتر از دوازده ميل از چهار جانب نباشد . و حج يا واجب است يا مستحبّ اركان حج واجب دو قسم است يا ركن است يا غير ركن و اركان حج تمتع ده عدد است : 1 - نيت ، 2 - احرام از ميقات ، 3 - طواف عمره ، 4 - سعى بين صفا و مروه براى عمره ، 5 - نيت حج ، 6 - احرام براى حج ، 7 - وقوف به عرفات ، 8 - وقوف بمشعر ، 9 - طواف حج ، 10 - سعى بين صفا و مروه براى حج و آنچه ركن نيست هشت عمل است : 1 - لبيك چهارگانه با تمكن ، 2 - دو ركعت نماز طواف عمره ، 3 - تقصير پس از سعى عمره ، 4 - لبيك موقع احرام حج يا آنچه قائم مقام آن است ، 5 - قربانى يا آنچه قائم مقام آن است از روزه وقتى نتواند قربانى كند ، 6 - دو ركعت نماز طواف حج ، 7 - طواف نساء ، 8 - دو ركعت نماز طواف نساء و فرق بين حج قران و حج افراد اين است كه در حج قران قربانى را با خود آرند و در حج افراد نياورند . و مستحبات حج تمتع نيز چند چيز است : 1 - بلند گفتن لبيك ، 2 - بمنا رفتن و سنگ انداختن ، 3 - سر تراشيدن . و در لغت عمره بمعنى زيارت است و در شرع تخصيص پيدا نموده به زيارت خانه كعبه براى اداء مناسك مخصوص . « پايان »